موقوفات عباسقلی خان شاملو

  • بايد علم و پژوهش را به عنوان يك باور عمومى در بياوريم تا يك همت همگانى بر اين كار گماشته شود؛ يعنى حقيقتاً مسئله‏ ى كل نظام بشود.

  •  عالم دين بايد فكر سياسى روشن و زنده و متناسب با زمان داشته باشد

  • طلبه و روحانى، بايستى ساده باشند و مظهر سادگى روحانيت هم، سادگى طلبگى است

  • عباسقلی خان شاملو، واقف خیراندیشی بود که همه دارایی خودرا وقف ترویج فرهنگ تشیع کرد.

واقف(عباسقلی خان شاملو)

 

 

عباسقلی خان از قبیله شاملو،  یکی از 9 قبیله ترک هواخواه شاه اسماعیل بنیانگذار صفویه بود. وی در دوره پادشاهی شاه صفی و در سال 1051 قمری از طرف او به منصب بیگلر بیگی (به معنای امیر امیران) خراسان منصوب شد و در طی پادشاهی شاه عباس دوم و شاه سلیمان ماموریتش ادامه یافت. عیاسقلی خان به مدت 34 سال این منصب را در اختیار داشت.

 

عباسقلی خان در ایام حکمرانی خود بناهای عام المنفعه فراوانی را در خراسان احداث کرد که پهنه ای به گستردگی مشهد تا هرات، بادغیس و فراه افغانستان را شامل می شود، به گونه ای که هم اکنون بیش ار 40 درصد موقوفات وی در افغانستان قرار دارد. یکی از بنا های ماندگار وی مدرسه ای علمیه در ابتدای خیابان نواب صفوی در شرق حرم مطهر رضوی است که کتیبه سر در آن سال 1077 قمری، ایام حکومت شاه سلیمان را  زمان احداث آن معرفی کرده است.

 حکایتی خواندنی ازعباسقلی خان

 « بسم الله الرحمن الرحیم »

لا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ
خداوند دوست ندارد كسى با سخنان خود، بدیها (ى دیگران) را اظهار كند

  سوره نساء آیه 148

   عباسقلی خان در مشهد بازار معروفی دارد. مسجد- مدرسه- آب انبار- پل و دارلایتام و اقدامات خیریه دیگری هم از این دست داشته است. واقف بر خیر، و واقف در خیر.

  به او خبر داده بودند در حوزه علمیه ای كه با پول او ساخته شده، طلبه ای شراب می خورد !!!
ناگهان همهمه ای در مدرسه پیچید. طلاب صدا می زدند حاج عباسقلی است.

    در این وقت روز چه کار دارد؟ از بازار به مدرسه آمده است.

عباسقلی خان یكسره به حجره ی من آمد و بقیه دنبالش. 

 

   داخل حجره همه نشستند. ناگهان عباسقلی خان به تنهایی از جایش بلند شد و کتابخانه کوچک من را نشانه رفت. رو به من كرد و گفت :لطفا بفرمایید نام این کتاب قطور چیست؟ گفتم: شاهنامه فردوسی.
- دلم در سینه بدجوری می زد. سنگی سنگین گویی به تار مویی آویخته شده است. بدنم می لرزید.
اگر پشت آن کتاب را نگاه کند، چه خاکی باید بر سرم بریزم؟ عباسقلی خان دستش را آرام به سوی کتاب های دیگر دراز کرد...

 - ببخشید، نام این کتاب چیست؟
- بحارالانوار. عجب...! این یکی چطور؟ گلستان سعدی. چه خوب...! این یکی چیست؟ حلیه المتقین و این یکی؟! ...
لحظاتی بعد، آن چه نباید بشود، به وقوع پیوست. عباسقلی خان، آن چه را که نباید ببیند، با چشمان خودش دید. کتاب حجیمی را نشان داد و با دستش آن را لمس کرد. سپس با چشمانی از حدقه درآمده به پشت کتاب اشاره کرد و با لحنی خاص گفت:
- این چه نوع کتابی است، اسمش چیست؟ معلوم بود. عباسقلی خان پی برده بود و آن شیشه لعنتی پنهان شده در پشت همان کتاب را هدف قرار داده بود.

    برای چند لحظه تمام خانه به دور سرم چرخید، چشم هایم سیاهی رفت، زانوهایم سست شد، آبرو و حیثیتم در معرض گردباد قرار گرفته بود. چرا این کار را کردم؟! چرا توی مدرسه؟! خدایا! کمکم کن، نفهمیدم، اشتباه کردم... خوشبختانه همراهان عباسقلی خان هنوز روی زمین نشسته بودند و نمی دیدند، اما با خود او که آن را در اینجا دیده بود چه باید کرد؟

- بالاخره نگفتی اسم این کتاب چیست؟
- چرا آقا ; الان می گم. داشتم آب می شدم. خدایا! دستم به دامنت.

 

  در همین حال ناگهان فکری به مغزم خطور کرد و ناخودآگاه برزبان راندم: یا ستار العیوب، و گفتم:نام این کتاب، «ستارالعیوب» است آقا!

    فاصله سوال آمرانه عباسقلی خان و جواب التماس آمیز من چند لحظه بیشتر نبود.

شاید اصلا انتظار این پاسخ را نداشت. دلم بدجوری شکسته بود و خدای شکسته دلان و متنبه شدگان این پاسخ را بر زبانم نهاده بود. حالا دیگر نوبت عباسقلی خان بود. احساس کردم در یک لحظه لرزید و خشک شد. طوری که انگار برق گرفته باشدش.
شاید انتظار این پاسخ را نداشت. چشم هایش را بر هم نهاد. چند قطره اشک از لابلای پلک هایش چکید.
ایستاد و سکوت کرد. ساکت و صامت و یکباره کتاب ستار العیوب (!) را سرجایش گذاشت و از حجره بیرون رفت. همراهانش نیز در پی او بیرون رفتند، حتی آنها هم از این موضوع سر درنیاوردند، و هیچ گاه به روی خودش هم نیاورد که چه دیده است. ..
***
... اما محصل آن مدرسه، هماندم عادت را به عبادت مبدل کرد. سر بر خاک نهاد و اشک ریخت.

 

    سالیانی چند از آن داستان شگفت گذشت، محصل آن روز ، بعدها معلم و مدرس شد و روزی در زمره بزرگان علم، قصه زندگی اش را برای شاگردانش تعریف کرد.

 «زندگی من معجزه ستارالعیوب است» ستار العیوب یکی از نام های احیاگر و معجزه آفرین خدا است و من آزاد شده و تربیت یافته همان یک لحظه رازپوشی و جوانمردی عباسقلی خان م که باعث تغییر و تحول سازنده ام شد.

 کتاب مجمع الامثال