موقوفات عباسقلی خان شاملو

  • بايد علم و پژوهش را به عنوان يك باور عمومى در بياوريم تا يك همت همگانى بر اين كار گماشته شود؛ يعنى حقيقتاً مسئله‏ ى كل نظام بشود.

  •  عالم دين بايد فكر سياسى روشن و زنده و متناسب با زمان داشته باشد

  • طلبه و روحانى، بايستى ساده باشند و مظهر سادگى روحانيت هم، سادگى طلبگى است

  • عباسقلی خان شاملو، واقف خیراندیشی بود که همه دارایی خودرا وقف ترویج فرهنگ تشیع کرد.

گزارش اولین نشست تخصصی

 

با تلاش مشترک انجمن علمی دانشجویان تاریخ و انجمن ایرانی تاریخ شاخه خراسان رضوی،وروابط عمومی موقوفه عباسقلی خان شاملو نشست تخصصي «بررسي تاريخ وقف در ايران» برگزار شد.

 

به گزارش خبرنگار فرهنگي دانشگاه فردوسي مشهد، نشست تخصصي بررسي تاريخ وقف در ايران با تاكيد بر «موقوفه عباسقلي خان شاملو» روز چهارشنبه 19 آذر ماه 1393در تالار شادروان دکتر رجايي بخارايي دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه فردوسي مشهد برگزار شد.

 

ضرورت پرداختن به مقوله «وقف»

 

در ابتدای نشست، نماینده انجمن ایرانی تاریخ در خراسان رضوی و دبیر نشست علمی ضمن خوشامدگويي به سخنرانان و مهمانان و تبریک به مناسبت فرا رسيدن هفته وقف، بر ضرورت پرداختن علمي به مقولاتی مثل وقف تاکید كرد. غلامحسین نوعی افزود: برنامه هايي در آينده توسط انجمن ايراني تاريخ در خراسان رضوي در دست برگزاری است که از جمله آنها می توان به برنامه ای در خصوص «معماري مدرسه و كاركردهاي فرهنگي آموزشي مدرسه عباسقلي خان شاملو» اشاره کرد.

 

مدير دفتر ارتباط علمي دانشكده با جامعه همچنین از همكاري ارزشمند سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان رضوي در برگزاري مطلوب اين نشست تشكر کرد.

 

دکتر ایمان‌پور: آموزه های اسلام موجب افزایش وقفیات شده است

 

در ادامه نشست دكتر محمدتقي ايمان پور، به طور خلاصه به سابقه وقف در ايران اشاره كرد و گفت: وقف در ايران سابقه چند هزار ساله دارد. در بابل زمين هايي وقف معابد شده بود يا اواخر هزاره دوم پيش از ميلاد، بخش اعظمي از املاك وقف معابد بود.

 

مدیر گروه تاریخ دانشگاه فردوسی با اشاره به اين‌كه حكومت ساساني يك حكومت ديني بود، ابراز كرد: در این دوره به طور طبيعي وقفيات شدت بيشتري گرفت و بخش فراواني از زمين ها براي مدارس، كارهاي خير، ايتام و آتشكده ها وقف مي شد.

 

دكتر ايمان‌پور به مسئله وقف در ايران بعد از اسلام اشاره كرد و افزود: با توجه به آموزه هاي دين اسلام مبني بر تعجيل بر كار خير، تعداد وقفيات افزايش يافت. وي ادامه داد: حضور مضجع شريف امام رضا(ع) در مشهد موجب شده است كه بخش بسياري از اراضي در مشهد، خراسان و حتي خارج از خراسان، وقف مقبره امام رضا (ع) شود كه نتيجه آن رسيدگي به نيازمندان است.

 

نقش «وقف» در تقویت اقتصادی و اجتماعی مشهد

 

دكتر ابوالفضل حسن آبادي، ریيس اداره اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوي در ادامه نشست به موضوع «اهميت وقف در آستان قدس» پرداخت و گفت: 51 درصد زمين هاي مشهد وقفي است. وي با بيان اين كه 58 وقف نامه از دوره صفويه به جا مانده است، اظهار كرد: تا قبل از دوره صفويه اداره امور حرم به عهده سادات موسوي و رضوي بود.

 

دكتر حسن آبادي به وجود اماكن متبركه و تاريخ مدون 500 ساله اشاره كرد و گفت: اين عوامل باعث شده است كه مجموعه حرم مطهر، يكي از مدون‌ترين سيستم هاي تشكيلات اداري را داشته باشد كه داراي نظم مبتني بر قدمت تاريخي است.

 

ریيس اداره اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوي با بيان اين‌كه از دوره قاجاريه، متولي آستان قدس، جايگاه سياسي و اداري نيز دارد، بيان كرد: تقويت اقتصادي و اهميت اجتماعي بسياري از تحولات معاصر در گسترش مشهد، حاصل كمك هاي وقفي است كه به آستان قدس صورت گرفته و اسنادش باقي است.

 

وي با اشاره به اين‌كه وقف يكي از سنت هاي حسنه است و در شيعه هم جايگاه خاصي دارد، ابراز كرد: يكي از جاهايي كه مي توان خيلي خوب اثرات و كاركرد وقف را در يك مجموعه بررسي كرد، اسناد وقفي استان قدس است.

 

حسن آبادي در پايان سخنان خود دو موضوع را پيشنهاد كرد و گفت: بايد در زمينه كاركرد موقوفات و اهميت و تأثيرگذاري آن در جامعه و همچنين زمينه هاي جديد موقوفات كار كرد.

 

دکتر احمدی: انگیزه عباسقلی خان از وقف، کمبود فضای علمی در مشهد بود

 

پس از پخش نماهنگي درباره مدرسه علميه عباسقلي خان، خانم دكتر نزهت احمدي، استاد تاريخ دانشگاه الزهرا (س)، تحليلي بر وقف نامه عباس قلي خان ارائه داد و گفت: وقف‌نامه، اطلاعاتي را به لحاظ اجتماعي در اختيار ما قرار مي دهد. وي با بيان اين‌كه شهود وقف‌نامه، بار فرهنگي تاريخي دارد، گفت: اين‌كه چه كساني آن را مهر كردند و چه كسي مهرش را بالاتر زده است، داراي اهميت است.

 

دكتر احمدي به تنظيم سند وقف نامه در سال 1078 اشاره و ابراز كرد: با توجه به اينكه بخش عمده اي از رقبات موقوفه عباسقلي خان در ايران نيست اما اين مدرسه همچنان باقي است.

 

وي با اشاره به اينكه تاريخ بناي مذكور که بر اساس كتيبه آن سال 1077 است، اظهار كرد: زماني كه شمشير قزلباش زمين گذاشته شد، «تبليغ»، جايگزين آن شد و بهترين راه تبليغ، مدرسه بود.

 

نزهت احمدي با بيان اين‌كه مدرسه يكي از پرخرج‌ترين بناهاي موقوفي حتي بيش از مسجد است، اضافه کرد: به لحاظ ساخت بنا، نگهداري مدرسه و هم‌چنين براي طلاب و مدرسان، بايد به طور دائم هزينه شود.

 

استاد تاريخ دانشگاه الزهرا (س) گفت: وقف نامه عباسقلي خان مانند همه وقف نامه ها، با حمد و ثناي خدا آغاز شده و در وصف نيكوكاري قلم فرسايي كرده است. وی افزود: عباسقلي خان بعد از اشاره به آيات و احاديثي كه بر كار خير تأكيد كرده اند، انگيزه اصلي خود را افزايش طالبان علم و كمبود فضاي علمي در مشهد بيان مي كند.

 

دكتر احمدي ادامه داد: آنچه بر بقاي موقوفه تأثير گذاشته است، اين است كه عباسقلي خان، شرط سختي براي طلاب محصل در مدرسه نگذاشته است.

 

وي با بيان اينكه وقف نامه اول محرم سال 1078 تنظيم شده است، ابراز كرد: واقف بنا بر سنت زمان خودش سعي كرده تا بخشي از اموال خود را به امر وقف اختصاص دهد تا هم نتيجه دنيوي آن را ببيند و هم نتايج اخروي آن را.

 

بررسی نزاع وارثان عباسقلی خان و مستأجران موقوفه

 

در ادامه نشست، دكتر الهام ملك زاده، عضو هيات علمي گروه تاريخ پژوهشگاه علوم انساني و دبير اجرايي انجمن ايراني تاريخ، به نزاع وارثان عباسقلي خان و مستأجران موقوفه در سال 1306 اشاره كرد و گفت: علت دادخواهي وارثان، حساب سازي و تباني مستأجران موقوفه و هم‌چنين بدهكار كردن موقوفه بوده است.

 

وي افزود: بعد از اين‌كه موقوفه، 32 سال در اختيار مستأجر بوده، آنچه عايد اين خانواده شده، 30 هزار تومان بدهي بوده است كه نشان از خيانت كاري و سندسازي مستأجران دارد؛ اين امر موجب مي شود تا موقوفه به مدت سه سال در اختيار اداره اوقاف باشد.

 

لباف خانیکی: مدرسه عباسقلی خان تک ستاره تاریخ صفویه در مشهد است

 

در اين نشست علمي مهندس لباف خانيكي مدير كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان رضوي ضمن تقدير از برگزاري چنين نشست هاي ارزشمندي، از مدرسه عباسقلي خان شاملو به عنوان يكي از تك ستاره هاي ارزشمند تاريخ دوره صفويه در مشهد ياد کرد كه ضرورت دارد با حفظ و مرمت اين بنا به بازپيرايي بخشي از هويت تاريخي شهر مشهد كمك نمود. وی هم‌چنين به انتقاد جدي از تخريب خانه هاي قديمي اطراف حرم پرداخت و گفت: آرزو می کنم بخشي از شهر به عنوان بافت تاريخي مشهد براي آيندگان باقي بماند.

 

در این نشست، حسين چمني دانشجوي كارشناسي ارشد تاريخ تمدن و فرهنگ اسلامي دانشگاه فردوسي مشهد با مقاله «بررسي علل كاهش موقوفات عباسقلي خان شاملو در گذر زمان»، غلامرضا آذري خاكستر، مدير دفتر مطالعات وقف آستان قدس رضوي با مقاله «اثرات آموزشي وقف آستان قدس رضوي در دوره صفويه» ارائه‌گر جدیدترین پژوهش‌ها در زمینه «وقف» بودند.

 

رونمایی از کتاب «تاریخ وقف ایران»

 

در ادامه نشست، از كتاب «تاريخ وقف در ايران؛ با تأكيد بر موقوفه عباسقلي خان شاملو» رونمايي شد. این کتاب حاصل تلاش جمعي از پژوهشگران حوزه تاريخ وقف است. هم‌چنین دكتر سيد حسين رئيس السادات پيشكسوت تاريخ و متخصص تاريخ صفويه نكات ارزشمندي در خصوص وقف و مدارس وقفوي در دوره صفويه بيان نمود.

 

در پايان، دكتر شاملو به نمايندگي از پدرش كه به عنوان نسل هشتم عباسقلي خان، توليت موقوفه را عهده دار است، نكاتي را متذكر شد. وي با بيان اين‌كه موقوفه در سال 86 به متولي تحويل داده شده است، ابراز كرد: از 76 رقبه پشتوانه وقف، 3 رقبه به متولي تحويل شده است كه طبق وقف نامه، بيش از سه سال نبايد اجاره داده شود.

 

شاملو با اشاره به اين‌كه تا چند سال اخير، مدرسه عباسقلي خان، جايگاه علمي در استان نداشت، اظهار كرد: خوشبختانه امروزه وضعيت تحصيلي مدرسه تفاوت كرده است و فارغ التحصيلان دانشگاهي در اين مدرسه به تحصيل علوم حوزوي مي پردازند. وي گفت: به بناي فيزيكي و ساختمان مدرسه نيز توجه شده و براي حفظ ظاهر بنا، چند صد ميليون هزينه شده است.

 

حسن ختام اين نشست علمي، تقدير از سخنرانان نشست و دانشجويان عضو انجمن علمي تاريخ بود كه در برگزاري مطلوب اين برنامه تلاش وافري داشتند.

 

 

 vaghf (5) vaghf (1) vaghf (6)